Metaplasmos

Ultra le apocope ja tractate sub le titulo Regula General, occurre ancora le sequente metaplasmos:

Quando se incontra duo vocales equal, o mesmo differente, pote occurrer, ben que non sempre occurre, elision de un de illos, in general le atone:

Es lo que occurre con le prefixos ta-, te-, se-, nda-, etc., que ante vocal perde le vocal final.

Exceptiones: te- + ikó “star” = tekó “star”, “esser”, “modo”, “costume”, “lege (human)”; te- + ína “esser in reposo” = téna “esser in reposo (personas)”; te- + iké “entrar” = teîké “entrar (personas)”. E le correspondente formas pro le classe inferior: sekó, séna, seîké.

Î e ñ a vices se permuta. Proxime a nasal, es preferite ñ: îandé o ñandé “nos”, “nostre”; îakumã o ñakumã “palo de canoe”; îundiá o ñundiá “specie de pisce”; aîamĩ o añamĩ “io lo exprime”.

S precedite per i se transforma in x: i + supé = ixupé “a ille”; i + = i xý “su matre”; de subána “suctionar”: aîxubán “io lo suctiona”.

P, m e mb se permuta, a vices tamben b:

D, n e nd ha inter se le mesme alternantias que il ha inter p, b e mb, excepte (a) e (d): ndasóî o nasóî “io non va”; nde o ne “tu”, “tue”; ñandára o ñanára “que curre”; ñandába o ñanába “modo, etc. de currer”; ñána + é = ñandé o ñané “currer a parte”; amána “pluvia” + ’ý “aqua” = amandý o amaný “aqua de pluvia”.

P initial pote a vices converter se in b quando illo se incontra con le b del syllaba final anterior, con le qual illo se compone: óba “folio” + péba “platte” = obéba “folio platte o large”; kabureýba + potýra = “flor de kabureýba”; ’ába + pukú = abukú “capillo longe”.

Le mesme pote occurrer con m initial: kûába + me’énga = kûame’énga o kûabe’énga “maestrar”.

Mais, in general, in le juxtaposition de duo consonante homorganic, le prime cade: epîáka + katú = epîakatú “vider ben”; aûsúba + beñé = aûsubeñé “amar de novo”.

Le apocope pote occurrer, facultativemente, ancora in le caso in que le consonantes non es homorganic: ñe’engporánga o ñe’ẽporánga “parlar bellemente”; epîakpába o epîapába “vider toto”.

In le tupi meridional (de São Vicente), e multo plus intensemente in le guarani, le tendentia es verso le cadita del consonante que non se trova appoiate super un vocal posterior, del mesme parola (como in le caso del substantivos, adjectivos, infinitivos paroxytone) o del parola sequente:

Como uno observa, le guarani tende a eliminar le consonante (e le vocal atone) mesmo del nomines paroxytone, salvo quando sequite per altere vocal.

Exceptionalmente, in tupi, le consonantes velar k e (n)g pote resister in le composition: aîpysykpotaribé “io vole prender lo de novo”.

Sequite per certe postpositiones, como -ba’e, pýra, sûára, sûéra, -pe, -me, -pe?, -bo, -te, -ne, bé, -mo, -no, le consonante final sole appoiar se super un y euphonic, que alcun autores scribe, alteres lassa implicite: ogûerobîár(y)ba’e “que crede”; osepîák(y)ba’e “que vide”; oserobîar(y)pýra “que es credite”; oñe’eng(y)xûéra “que parla”; ók(y)pe “in le casa”; pitún(y)me “in le nocte, de nocte”; oaîúr(y)bo “per su collo”; asaûsúb(y)ne “io le amara”; ereîúr(y)pe? “tu ha venite?”; etc.

Obs.: Le postposition -pe ha varie acceptiones: (1) “in”, “a” (loco); (2) “a”, “verso” (direction); (3) “con”, “per” (medio, instrumento); (4) “pro”, “in cerca de”; (5) “pro”, “perque” (causa); (6) “a” (dativo). In le acceptiones (1), (2), (3) e (5), si le syllaba anterior es nasal, -pe se converte in -me; le syllaba atone, si illo es ba o ma, cade:

In le acceptiones (4) e (6), le syllaba anterior se mantene intacte; solmente pote occurrer un nasalization del postposition:

In composition, un sono nasal del syllaba final del prime elemento pote nasalizar le syllaba initial del secunde elemento:

Obs.: Non sole alternar le syllabas que ja es nasal: moséma, mopýma, mosáma, mosãîa, mosýma, motínga, mokónga, mitýma, mipána, tukãtĩ (e non tukandĩ) “becco de tukan (un ave)”.

Un phonema nasal nasaliza levemente le syllabas vicin:

Le prefixo causative-comitative ro- deveni no- quando sequite per syllaba nasal:

In vicinitate de nasal, r se dilue in un sono confuse inter r e n:

A vices r e n se permuta sin motivo:

Apparentemente, ja in le tupi pre-colonial le y tendeva a converter se in u. In le phase historic, era facultative u in loco de y in multe voces, particularmente quando vicin a labiales:

In le composition de duo parolas, del quales le prime se termina e le secunde comencia per i o y, non rarmente surge un î euphonic inter le duo:

Minus commun, mais le î euphonic pote apparer tamben con altere vocal:

Eventualmente occurre le assimilation del i per le î:

In le proximitate de sono nasal, le î euphonic pote esser substituite per ñ, que a su vice pote assimilar le i.

R final se permuta per t — metaplasmo commun inter le tamoios, rar mais elegante inter le altere tribos:


Contacta me!